Sultan II. Abdülhamid ve Osmanlı'ya Yönelik Bir Tasfiye Tertibi Olarak “31 Mart Darbesi”
DÜŞÜNCE ANALİZ - 13.05.2019 12:48
31 Mart Hadisesi; bir irtica vak'ası mıdır, yoksa bir ihtilâl mi yahut irticai görünümün verildiği toplumu dizayn ve Osmanlı'yı tasfiye operasyonu mudur? İdeolojik ve kişisel yaklaşımlar nedeniyle olayın hakikatine ulaşmak pek kolay değildir. Hadise, II. Abdülhamid döneminin sonlarında yaşanmış ve neticede II. Abdülhamid tahttan indirilmiştir.

GİRİŞ

Sidar Ergül

31 Mart Olayı, 24 Temmuz 1908'de başlayan II. Meşrutiyet döneminin en ilgi çekici olaylarından birisi olarak kabul edilmektedir. Osmanlı Devleti'nin Rûmî takvimine göre 31 Mart 1325 (miladî takvime göre ise 13 Nisan 1909) yılında olay yaşanmıştır. Bundan dolayı “31 Mart Vakası” olarak anılmıştır. Bugüne dek olayın çıkış nedenleri ve amilleri hakkında çeşitli iddialar ortaya atılmıştır.

31 Mart Hadisesi; bir irtica vak'ası mıdır, yoksa bir ihtilâl mi yahut irticai görünümün verildiği toplumu dizayn ve Osmanlı'yı tasfiye operasyonu mudur? İdeolojik ve kişisel yaklaşımlar nedeniyle olayın hakikatine ulaşmak pek kolay değildir. Hadise, II. Abdülhamid'in döneminin sonlarında yaşanmış ve neticede II. Abdülhamid tahttan indirilmiştir. Kimilerine (Ermeniler, ittihatçılar) göre Sultan Abdülhamid, “Kızıl Sultan[1] (yani kan dökücü)”, kimilerine göre ise “Ulu Hakan”dır. Böylesi yaklaşımlar “tarafgirlik” ya da “düşmanlık” duygularından kaynaklanmaktadır ve meselenin aslını yakalamayı zorlaştırmaktadır.

1908 yılında yeniden ilan edilen Kanûn-i Esasi'ye bazı ilaveler yapılmıştır. Bunlardan “ilave edilen 120. madde, bütün Osmanlı vatandaşlarına, kimseye önceden haber vermeden teşkilatlanma ve toplantı hakkı veriyordu. Bu ilave o sırada esmekte olan hürriyetçi fikirlerin bir gereği olarak yapılmıştı.”[2] Bu gelişme ile hızlı bir şekilde birçok dernek, cemiyet ve basın organı kurulmuştur.  Bunun yanında bir yıl içinde 310 civarı çeşitli gazete ve derginin çıktığı belirtilmektedir. Bu durum olumsuz sonuçları da beraberinde getirmiştir.

Jön Türkler[3]Meşrutiyeti “her derde deva” türünden bir tılsım gibi göstererek, kitlelerin hayallerini pompalamış, Meşrutiyetle pek çok kesimde mucizevî çözümler beklentisi oluşturmuştur.  Basın ise beklediği hürriyet sarhoşluğunu kutlamıştır. Ancak bu sevinç bir süre sonra hayal kırıklığına dönüşecektir. Azınlıklar ise Meşrutiyeti Osmanlı'dan kopmanın bir aşaması olarak görmüşlerdir. İttihat-Terakki liderleri ise II. Meşrutiyet'in ilanıyla birlikte imparatorluğun çöküşünü önleyebileceklerini zannediyorlardı. Meşrutiyet'in ilanından hemen sonra Bulgaristan bağımsızlığını ilan ederken Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i topraklarına katmış, Girit ise Yunanistan tarafından ilhak edilmiştir. Bu karmaşa ortamında, muhalefet de şiddetlenmiştir. Dolayısıyla Meşrutiyet üzerinden “Kimin hangi amaçla, Sultan II. Abdülhamid'i düşürmek istediği açıkça görülmektedir. Bu arada iyi niyetle mücadele eden ve geniş tabanlı bir muhalefetin içinde yer alan samimi unsurlar bir süre sonra oyuna geldiklerini fark etmiş, ancak o zaman da İttihat ve Terakki diktatoryasından”[4] kurtulamamışlardır. İmparatorluğun 31 Mart Vakası'ndan sonra bir daha hiç toparlanamadığı ve 10 yıl gibi kısa bir zaman dilimi içerisinde dağıldığı da göz önüne alındığında hadisenin mühim roller içerdiği açıkça görülmektedir.

31 Mart Hadisesini; Sultan II. Abdülhamid'i devirme, yönetimi ele geçirme ve Osmanlı Devleti'ni tasfiye süreci olarak “31 Mart Darbesi” şeklinde niteleyebiliriz.

ANALİZİN TAMAMINA ULAŞMAK İÇİN TIKLAYINIZ

 

 

*Araştırmacı Yazar.

[1] Kızıl Sultan tabirini ilk olarak Fransız tarihçi Kont Albert Vandal kullanmıştır.

[2] Coşkun YILMAZ (Edi.), Sultan II. Abdülhamid ve Dönemi, Sultanbeyli Belediyesi Kültür yayınları No 12, İstanbul 2012;Zekeriya KURŞUN, 31 Mart Olayının Arkasındakiler, s. 50.

[3] Jön Türk teşkilatı ilk olarak 1865 yılında kuruldu. Sonra 1889'da askeriye içinden İbrahim Temo, İshak Sukuti, Abdullah Cevdet ve Selanikli Nazım “İttihad-i Osmanî” adıyla yeniden örgütlendiler. Örgüt, 1890'da İttihat-Terakki adını almıştır. 1892'de Abdülhamid bu örgütten haberdar olmuş, 31 Mart vakasını iyice anlayabilmek için, her şeyden evvel İttihad ve Terakki Cem'iyyeti'nin mahiyetiyle zihniyetini anlamak lâzımdır. Gizli bir cem'iyyet şeklinde teşekkül etmiş olduğu için bugünkü manasıyla bir parti sayılmasına imkân olmayan İttihad ve Terakki şekilden şekle girerek nihayet bir Balkan komitesi hâlini almış bir müessesedir. (Daha geniş bilgi için bkz. İsmail Hami DANİŞMEND, Resmi ve Hususi Vesikalara Göre: 31 MART VAKASI, İstanbul kitabevi, 1961)

[4] Oktay BOZAN, 31 Mart Olayının Taşradaki Yankıları: Diyarbakır Örneği, Dicle Üniversitesi, SBARD, Yıl: 15, Sayı: 29, 2017 Bahar, s. 108.

 



Yorumlar Yükleniyor..
Yavuz Selim Mah. Mehmetçik Sokak. No:71/2 Esenler - İSTANBUL  Email: sdamstrateji@gmail.com
Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz.